في معظم الشركات الإيرانية، "دفتر الشيكات" ملف إكسل منفصل لا علاقة له ببرنامج المحاسبة — وفي نهاية كل شهر، تستغرق مطابقة الاثنين ساعات. الحل الصحيح: يجب أن يعيش الشيك داخل نظام المحاسبة نفسه، وأن يُنشئ كل تغيير في حالته قيدًا تلقائيًا. وهذا بالضبط ما تقوم به وحدة الشيكات محاسبة إيران من Abrak على Odoo.
كيف تُسجَّل دورة الشيك المستلم؟
استلام شيك من العميل ← قيد تلقائي «شيك في الصندوق / دائن حساب العميل». إيداعه في البنك ← «قيد التحصيل / شيك في الصندوق». التحصيل ← «البنك / قيد التحصيل». الارتجاع ← عكس القيد على حساب العميل المدين (مع إمكانية الاستلام مجددًا بعد معالجة الأثر أو الإعادة الفعلية). كما يُدعم تظهير الشيك لشخص آخر: «ذمة دائنة للمستلم / شيك في الصندوق». النتيجة: رصيد الحسابين 111203 (شيك في الصندوق) و111201 (قيد التحصيل) يطابق دائمًا القائمة الفعلية للشيكات.
ماذا عن الشيكات الصادرة ودفتر الشيكات؟
تُعرِّفون لكل حساب مصرفي دفتر شيكات (رقم تسلسلي بداية/نهاية)؛ ويُملأ رقم الشيك التالي تلقائياً. الإصدار ← قيد «الذمم الدائنة / أوراق الدفع» والدفع ← «أوراق الدفع / البنك». الطباعة على ورقة الشيك وإيصال التسليم جاهزة أيضاً.
ما مكانة الشيك الصيادي (Sayad)؟
وفق قانون الشيكات الجديد، لكل ورقة شيك معرّف صياد من 16 رقمًا يلزم تسجيله ونقله في منظومة صياد. وفي إضافة Abrak يُسجَّل هذا المعرّف على كل شيك ويُتحقَّق من صحته (16 رقمًا بالضبط) لتسهل المتابعة القانونية وتتطابق تقارير الشيكات مع منظومة صياد.
كيف أدير تواريخ الاستحقاق؟
عرض تقويمي للاستحقاقات، وكانبان للحالات، وفلترا «متأخر الاستحقاق» و«هذا الأسبوع»، ومهمة كرون للتذكير تضيف قبل الاستحقاق بـ 3 أيام نشاطًا على مكتب أمين الخزانة (وترسل رسالة نصية أيضًا إن كان مركز إشعارات Abrak مفعّلًا). وتُعرض التواريخ بالتقويم الشمسي.
البداية: تطبيق المحاسبة الإيرانية فعّله، وتُثبَّت معه وحدة الشيكات. السعر في صفحة التسعير.
وضعیت‌های چک و سند حسابداری متناظر
اشتباه رایج، ثبت چک به‌عنوان «نقد» در لحظهٔ دریافت است. نتیجه‌اش موجودی نقدی متورم و ترازی است که واقعیت را نشان نمی‌دهد. هر وضعیت چک، سند خودش را دارد.
| وضعیت | چه اتفاقی افتاده | اثر حسابداری |
|---|---|---|
| دریافت‌شده | چک از مشتری گرفته شده، هنوز به بانک نرفته | بدهکار «اسناد دریافتنی»، بستانکار حساب مشتری |
| در جریان وصول | به بانک سپرده شده، سررسید نرسیده | انتقال به حساب واسط اسناد در جریان وصول |
| وصول‌شده | مبلغ به حساب نشسته | بدهکار بانک، بستانکار اسناد در جریان وصول |
| برگشتی | چک بدون محل بوده | بازگشت بدهی به حساب مشتری + ثبت هزینهٔ برگشت |
| خرج‌شده به غیر | چک به تأمین‌کننده منتقل شده | تسویهٔ بدهی تأمین‌کننده بدون خروج نقد |
| پرداختنی صادرشده | چک شما به تأمین‌کننده داده شده | بستانکار «اسناد پرداختنی»، بدهکار حساب تأمین‌کننده |
چهار کنترل که مشکلات چک را پیش از وقوع می‌گیرد
- سقف اعتبار چک هر مشتری: مجموع چک‌های وصول‌نشدهٔ هر طرف حساب را محدود کنید؛ ریسک متمرکز روی یک مشتری بزرگ‌ترین خطر نقدینگی است.
- یادآور سررسید هفتگی: فهرست چک‌های سررسید هفتهٔ آینده، هم برای وصول و هم برای تأمین موجودی چک‌های پرداختنی.
- تفکیک حساب واسط: «اسناد در جریان وصول» باید حسابی جدا از بانک باشد، وگرنه مغایرت‌گیری بانکی غیرممکن می‌شود.
- ثبت استعلام صیادی در پرونده: نتیجهٔ استعلام را پیوست چک نگه دارید تا در اختلاف بعدی مستند داشته باشید.
پس از وصول، تطبیق با صورت‌حساب بانک گام بعدی است: تطبیق حساب بانکی. ساختار کدینگ حساب‌های واسط هم در حسابداری ایرانی روی اودوو آمده است.
