از آذر ۱۴۰۲ هر کسبوکار مشمول ایران باید صورتحساب خود را در سامانه مودیان سازمان امور مالیاتی ثبت کند؛ اما بسیاری هنوز نمیدانند صورتحسابشان باید «نوع اول» باشد یا «نوع دوم».
پاسخ کوتاه: فرق نوع اول و دوم چیست؟
صورتحساب الکترونیکی نوع اول (عادی) همان فاکتوری است که فروشنده صادر میکند و خریدارِ او مصرفکننده نهایی است؛ مثلاً فاکتور فروشگاه به شما. صورتحساب نوع دوم (ویژه) زمانی صادر میشود که خریدار یک کسبوکار مشمول دیگر است که خودش هم به مودیان متصل است؛ مثلاً فروش عمده یک تولیدکننده به یک پخش. در نوع دوم شناسه اقتصادی خریدار درج میشود و اطلاعات دو طرف در سامانه تقاطعسنجی میشود، به همین دلیل مهلت ارسالش کوتاهتر است و امکان اصلاحش محدودتر. اگر مشتریان شما هم کسبوکار هستند هم مصرفکننده نهایی — که وضعیت بیشتر کسبوکارهای ایرانی است — نرمافزار شما باید هر دو نوع را بهصورت خودکار تشخیص داده و با امضای دیجیتال به مودیان برساند؛ ماژول مؤدیان ابرک این تفکیک را بر اساس مشتریِ انتخابشده در فاکتور خودکار انجام میدهد.
جدول تفاوتهای کلیدی
| معیار | نوع اول (عادی) | نوع دوم (ویژه) |
|---|---|---|
| خریدار | مصرفکننده نهایی / غیرمشمول | کسبوکار مشمول دارای شناسه اقتصادی |
| درج شناسه اقتصادی خریدار | ندارد | الزامی |
| مهلت ارسال به سامانه | طبق تقویم مقطعی اعلامی | کوتاهتر؛ طبق شیوت مرحلهای |
| تقاطعسنجی خرید و فروش | ندارد | دارد؛ مغایرت خرید/فروش بررسی میشود |
| اثر بر اعتبار مالیاتی خریدار | — | پیشنیاز قابل قبولشدن هزینه خریدار |
| اصلاحیه | سادهتر | با قیود بیشتری |
چطور بفهمیم کدام فاکتور را باید بزنیم؟
یک سؤال کافی است: خریدار شناسه اقتصادی فعال دارد؟ اگر بله و خرید برای فعالیت تجاری اوست → نوع دوم. اگر خریدار شخص است یا کسبوکاری خارج از شمول → نوع اول. اشتباه رایج این است که برای همه «نوع اول» زده میشود؛ نتیجهاش این است که خریدارِ کسبوکار نمیتواند هزینه را قبول کند و در ممیزی، خرید شما هم زیر سؤال میرود.
مهلتها و جرایم؛ خلاصهای که باید بدانید
- ارسال خارج از مهلت مقرر هر صورتحساب، جریمهای درصدی از مبلغ فاکتور دارد که با تأخیر طولانیتر سنگینتر میشود.
- عدم استفاده از سامانه TTMS و امضای معتبر، صورتحساب را «غیرقابل قبول» میکند حتی اگر بهموقع ارسال شده باشد.
- صورتحساب ابطالی و برگشت از فروش هم باید مثل فاکتور اصلی در سامانه ثبت شود؛ خیلیها فقط فروش را میفرستند و برگشتها را فراموش میکنند.
جزئیات نرخ جرایم در مطلب «مهلت ارسال صورتحساب و جرایم ماده ۲۲» آمده است و برای راهاندازی از صفر، راهنمای اتصال اودوو به مودیان را ببینید.
نرمافزار باید چه چیزی را خودکار کند؟
در حسابداری ابرک سه لایه خودکارسازی برای مودیان وجود دارد: تشخیص خودکار نوع صورتحساب از روی مشتری، امضا و ارسال زمانبندیشده بدون دخالت کاربر، و داشبورد وضعیت استعلام (قبول/رد) با نمایش دلیل رد. اگر تازه مسیر مودیان را شروع کردهاید، پلن رایگان یک اپ کافی است تا حسابداری و ارسال مودیان را بدون هزینه آزمایش کنید.
سوالات پرتکرار
فاکتور فروش به شرکتِ غیرمشمول چه نوعی است؟
نوع اول؛ چون خریدار در سامانه مودیان نیست و تقاطعسنجی ممکن نیست.
برای فروش اقساطی چند صورتحساب لازم است؟
همان یک صورتحساب اصلی کافی است؛ اقساط موضوع قرارداد مالی است نه صورتحساب جداگانه.
نوع دوم حتماً باید همان روز ارسال شود؟
طبق شیوهنامه، بازه ارسال نوع دوم کوتاهتر است؛ توصیه عملی این است که ارسال را همان روزِ صدور خودکار کنید.
واژهنامه مودیان برای مدیران
| اصطلاح | یعنی چه |
|---|---|
| TTMS | سامانه تحلیل هوشمند معاملات؛ زیرساخت مرکزی مالیاتی که همه صورتحسابها به آن میرسد |
| شناسه کالا و خدمات | کد یکتای هر کالا در سیستم مودیان؛ بدون آن صورتحساب رد میشود |
| گواهی امضای دیجیتال | هویت دیجیتال صادرکننده؛ معادل امضای دستنویس در دنیای دیجیتال |
| استعلام وضعیت | پاسخ سامانه به صورتحساب ارسالی: قبول، رد یا نیاز به اصلاح |
| صورتحساب اصلاحیه | سندی که خطای فاکتور قبلی را تصحیح میکند؛ جای بازنویسی تاریخ را نمیگیرد |
| صورتحساب ابطالی | ابطال کامل فاکتور صادرشده؛ باید مثل فروش در سامانه ثبت شود |
سه سناریوی واقعی و تصمیم درست
سناریو ۱ — پخش مویرگی: شرکت تولیدی روزانه به دهها مغازهدار (مشمول) و صدها مصرفکننده میفروشد. راه درست: تشخیص خودکار نوع بر اساس مشتری؛ اگر اپراتور هر بار دستی انتخاب کند، خطا قطعی است. در حسابداری ابرک این منطق روی کارت مشتری تعریف شده است.
سناریو ۲ — فروش اقساطی B2B: فاکتور نوع دوم امروز صادر میشود ولی پرداخت سه ماهه انجام میشود. صورتحساب همان لحظه ثبت میشود؛ سررسید چک موضوع قرارداد است نه مودیان.
سناریو ۳ — برگشت کالا: مشتری بخشی از سفارش را برگرداند؛ باید صورتحساب برگشت از فروش جدا زده شود وگرنه مالیات شما روی فروشِ برگشتی هم محاسبه میماند.
چکلیست پیش از ارسال انبوه
- شناسه اقتصادی همه مشتریان کسبوکار در سیستم ثبت و اعتبارسنجی شده؟
- کد کالا و واحدها با فهرست سامانه تطبیق داده شده؟
- نرخ مالیات و عوارض هر گروه کالایی صحیح تنظیم است؟
- گرد کردن مبالغ به نرمافزار سپرده شده؟
- گزارش وضعیت استعلامها روزانه دیده میشود و ردها پیگیری دارند؟
- برای قطعی اینترنت، صف ارسال آفلاین وجود دارد؟
دو سوال تکمیلی
صورتحساب نوع دوم اشتباهی زدم، چه کنم؟
با صورتحساب اصلاحیه یا ابطالی طبق شیوهنامه اصلاح کنید؛ حذف مستقیم از سامانه ممکن نیست.
خریدار شناسه اقتصادی دارد اما نمیدهد؟
حق الزام او نیستید؛ نوع اول بزنید. هزینه قابل قبولشدنش مسئله اوست نه شما.
واژهنامه مودیان برای مدیران
| اصطلاح | یعنی چه |
|---|---|
| TTMS | سامانه تحلیل هوشمند معاملات؛ زیرساخت مرکزی مالیاتی که همه صورتحسابها به آن میرسد |
| شناسه کالا و خدمات | کد یکتای هر کالا در سیستم مودیان؛ بدون آن صورتحساب رد میشود |
| گواهی امضای دیجیتال | هویت دیجیتال صادرکننده؛ معادل امضای دستنویس در دنیای دیجیتال |
| استعلام وضعیت | پاسخ سامانه به صورتحساب ارسالی: قبول، رد یا نیاز به اصلاح |
| صورتحساب اصلاحیه | سندی که خطای فاکتور قبلی را تصحیح میکند؛ جای بازنویسی تاریخ را نمیگیرد |
| صورتحساب ابطالی | ابطال کامل فاکتور صادرشده؛ باید مثل فروش در سامانه ثبت شود |
سه سناریوی واقعی و تصمیم درست
سناریو ۱ — پخش مویرگی: شرکت تولیدی روزانه به دهها مغازهدار (مشمول) و صدها مصرفکننده میفروشد. راه درست: تشخیص خودکار نوع بر اساس مشتری؛ اگر اپراتور هر بار دستی انتخاب کند، خطا قطعی است. در حسابداری ابرک این منطق روی کارت مشتری تعریف شده است.
سناریو ۲ — فروش اقساطی B2B: فاکتور نوع دوم امروز صادر میشود ولی پرداخت سه ماهه انجام میشود. صورتحساب همان لحظه ثبت میشود؛ سررسید چک موضوع قرارداد است نه مودیان.
سناریو ۳ — برگشت کالا: مشتری بخشی از سفارش را برگرداند؛ باید صورتحساب برگشت از فروش جدا زده شود وگرنه مالیات شما روی فروشِ برگشتی هم محاسبه میماند.
چکلیست پیش از ارسال انبوه
- شناسه اقتصادی همه مشتریان کسبوکار در سیستم ثبت و اعتبارسنجی شده؟
- کد کالا و واحدها با فهرست سامانه تطبیق داده شده؟
- نرخ مالیات و عوارض هر گروه کالایی صحیح تنظیم است؟
- گرد کردن مبالغ به نرمافزار سپرده شده؟
- گزارش وضعیت استعلامها روزانه دیده میشود و ردها پیگیری دارند؟
- برای قطعی اینترنت، صف ارسال آفلاین وجود دارد؟
دو سوال تکمیلی
صورتحساب نوع دوم اشتباهی زدم، چه کنم؟
با صورتحساب اصلاحیه یا ابطالی طبق شیوهنامه اصلاح کنید؛ حذف مستقیم از سامانه ممکن نیست.
خریدار شناسه اقتصادی دارد اما نمیدهد؟
حق الزام او نیستید؛ نوع اول بزنید. هزینه قابل قبولشدنش مسئله اوست نه شما.