هر کارفرمایی که حتی یک نفر را به کار میگیرد، طبق ماده ۱۴۸ قانون کار و ماده ۳۹ قانون تامین اجتماعی موظف است او را بیمه کند، هر ماه لیست بیمهی کارکنان را ارسال کند و حق بیمه را بپردازد. نرخ حق بیمه در سال ۱۴۰۵ جمعاً ۳۰٪ حقوق مشمول است: ۷٪ سهم کارگر، ۲۰٪ سهم کارفرما و ۳٪ بیمه بیکاری. مهلت ارسال لیست هر ماه تا پایان ماه بعد است و سقف دستمزد روزانهی مشمول بیمه، ۷ برابر حداقل مزد روزانه یعنی ۳۸٬۷۹۲٬۹۵۰ ریال (بر مبنای حداقل مزد ۵٬۵۴۱٬۸۵۰ ریالی ۱۴۰۵) تعیین شده است. تأخیر در ارسال لیست جریمهی نقدی دارد و در بازرسیهای سازمان، مغایرت لیست با واقعیت کارگاه میتواند به بدهی سنگین چندساله تبدیل شود. این راهنما همهی آنچه یک کارفرما باید دربارهی لیست بیمه و حق بیمه بداند را یکجا جمع کرده است.
لیست بیمه تامین اجتماعی گزارشی ماهانه است که کارفرما در آن مشخصات کارکنان، روزهای کارکرد و دستمزد مشمول هر نفر را به سازمان تامین اجتماعی اعلام میکند؛ مبنای محاسبهی حق بیمهی ۳۰٪ (سهم کارگر، کارفرما و بیمه بیکاری) و مبنای سابقهی بیمهای کارکنان برای بازنشستگی، درمان و بیمه بیکاری.
چه کسانی مشمول بیمه تامین اجتماعی هستند؟
همهی کارکنانی که در ازای دریافت مزد برای کارفرما کار میکنند مشمولاند: تماموقت، پارهوقت، ساعتی، دورکار، فصلی و حتی کارکنان دورهی آزمایشی از روز اول. قرارداد پیمانی یا «توافق طرفین» رافع تکلیف بیمه نیست؛ ملاک، رابطهی کار در ازای مزد است. تنها گروههای خاص (مثل مشمولان صندوقهای بیمهای دیگر مانند کارکنان رسمی دولت) از شمول خارجاند. نکتهی مهم برای استارتاپها و کسبوکارهای کوچک: نداشتن کد کارگاه بهانه نیست — با اولین استخدام باید کد کارگاه بگیرید.
ترکیب حق بیمه: ۷٪ + ۲۰٪ + ۳٪
| سهم | نرخ | پرداختکننده | مثال روی حقوق مشمول ۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانی |
|---|---|---|---|
| سهم کارگر | ۷٪ | از فیش حقوقی کارمند کسر میشود | ۶٬۳۰۰٬۰۰۰ تومان |
| سهم کارفرما | ۲۰٪ | هزینهی کارفرما | ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| بیمه بیکاری | ۳٪ | هزینهی کارفرما | ۲٬۷۰۰٬۰۰۰ تومان |
| جمع | ۳۰٪ | — | ۲۷٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
یعنی هزینهی واقعی هر نیرو برای کارفرما، حدود ۲۳٪ بیشتر از حقوق ناخالص اوست — عددی که در بودجهبندی استخدام حتماً باید لحاظ شود. محاسبهی دقیق این کسورات در فیش، کار ماژول حقوق و دستمزد ایران است که سهم کارگر را خودکار کسر و سهم کارفرما را بهعنوان هزینه ثبت میکند.
کف و سقف دستمزد مشمول بیمه در ۱۴۰۵
کف: دستمزد اعلامی در لیست نمیتواند از حداقل مزد روزانهی ۵٬۵۴۱٬۸۵۰ ریال کمتر باشد؛ لیست با دستمزد کمتر از حداقل، برگشت میخورد.
سقف: حداکثر دستمزد روزانهی مشمول بیمه ۷ برابر حداقل مزد یعنی ۳۸٬۷۹۲٬۹۵۰ ریال است (ماهانه در ماه ۳۰ روزه: ۱٬۱۶۳٬۷۸۸٬۵۰۰ ریال). برای مدیران و متخصصانی که بیش از این دریافت میکنند، مازاد بر سقف مشمول کسر حق بیمه نیست.
نکتهی ظریف: سقف بیمه «روزشمار» است و ماههای ۲۹، ۳۰ و ۳۱ روزهی تقویم جلالی سقف ماهانهی متفاوتی میسازند. نرمافزارهایی که بر پایهی تقویم میلادی محاسبه میکنند دقیقاً همینجا خطا میکنند؛ دربارهی این دام در مقالهی تقویم جلالی در نرمافزار سازمانی نوشتهایم.
بیمه فقط هزینه نیست؛ چه چیزی میخرید؟
حق بیمهی ۳۰٪ در ازای پوشش کاملی پرداخت میشود که هم کارمند و هم کارفرما از آن منتفعاند: درمان و بستری، مستمری بازنشستگی و ازکارافتادگی، غرامت دستمزد ایام بیماری، کمکهزینهی بارداری و در نهایت مقرری بیمه بیکاری برای کارکنانی که غیرارادی بیکار میشوند. برای کارفرما هم لیست منظم بیمه یعنی پروندهی پاک نزد سازمان، امکان شرکت در مناقصات، دریافت مفاصاحساب پروژهها و دفاع محکم در دعاوی کارگری. نگاه درست به بیمه، مدیریت یک تعهد قانونی مستمر است، نه یک هزینهی قابل دورزدن.
مراحل تهیه و ارسال ماهانهی لیست بیمه
- نهایی کردن کارکرد ماه: روزهای کارکرد، مرخصی بدون حقوق و ترک کار هر نفر را از سیستم حضور و غیاب استخراج و قطعی کنید؛ روز کارکرد لیست باید با فیش حقوقی یکسان باشد.
- محاسبهی دستمزد مشمول هر نفر: حقوق و مزایای مشمول را جمع بزنید و کف و سقف روزانه را اعمال کنید.
- تهیهی فایل لیست: خروجی استاندارد موردنیاز سازمان شامل مشخصات بیمهشده، شغل، روز کارکرد و دستمزد را بسازید. در سیستم یکپارچه، این فایل خودکار از دادهی حقوق تولید میشود، نه با تایپ مجدد.
- بارگذاری در سامانهی تامین اجتماعی: لیست را در سامانهی خدمات غیرحضوری کارفرمایان بارگذاری و خطاهای اعتبارسنجی احتمالی را رفع کنید.
- پرداخت حق بیمه: برگ پرداخت صادرشده (جمع ۳۰٪) را تا پایان مهلت پرداخت کنید؛ ارسال لیست بدون پرداخت، تکلیف را کامل نمیکند.
- بایگانی رسید و مستندات: رسید ارسال و پرداخت هر ماه را نگه دارید؛ در بازرسی و حسابرسی بیمهای همین رسیدها مدرک شماست.
مهلت قانونی: لیست و حق بیمهی هر ماه باید حداکثر تا پایان ماه بعد ارسال و پرداخت شود. مثلاً لیست تیر ۱۴۰۵ تا پایان مرداد ۱۴۰۵ مهلت دارد.
جریمهی دیرکرد و بازرسی
دو جریمهی جدا از هم وجود دارد که کارفرماها اغلب با هم اشتباه میگیرند:
جریمهی تأخیر در ارسال لیست: عدم ارسال لیست در مهلت مقرر، مشمول جریمهای معادل ۱۰٪ حق بیمهی همان ماه است — حتی اگر حق بیمه را بهموقع پرداخته باشید.
جریمهی تأخیر در پرداخت حق بیمه: به ازای هر ماه تأخیر در پرداخت، ۲٪ مبلغ بدهی بهصورت ماهشمار اضافه میشود؛ تأخیرهای طولانی به بدهیهای بزرگ ختم میشود.
علاوه بر جریمه، بازرسان سازمان بهصورت دورهای یا با گزارش شکایت، کارگاه را بازرسی میکنند. اگر کارکنانی مشغول به کار باشند که در لیست نیستند یا دستمزد واقعیشان کمتر از واقع اعلام شده باشد، حق بیمهی معوقه بههمراه جرائم برای کل دورهی اشتغال مطالبه میشود و کارمند نیز میتواند برای سابقهی بیمهنشده شکایت کند.
اشتباهات رایج کارفرماها
بیمه نکردن نیروی آزمایشی: پوشش بیمه از روز اول کار الزامی است؛ «سه ماه اول بدون بیمه» توافقی است غیرقانونی و پرریسک.
اعلام دستمزد کمتر از واقع: برای کاهش هزینه، حقوق واقعی را کمتر اعلام میکنند؛ در بازرسی یا شکایت کارمند، مابهالتفاوت چندساله با جریمه برمیگردد.
مغایرت لیست بیمه با فیش حقوقی: وقتی لیست در یک فایل جدا و فیش در فایل دیگر ساخته میشود، روزهای کارکرد و دستمزد دو منبع بهمرور از هم فاصله میگیرند — رایجترین یافتهی حسابرسی بیمهای.
فراموشی مهلت ارسال: یک ماه غفلت یعنی ۱۰٪ جریمهی قطعی. یادآور خودکار پیامکی یا تلگرامی چند روز قبل از پایان مهلت، این ریسک را بهکلی حذف میکند و در ابرک بهصورت پیشفرض قابل فعالسازی است.
بیتوجهی به سقف روزشمار: اعمال سقف ثابت ماهانه بهجای سقف روزانه × روزهای واقعی ماه جلالی، در ماههای ۳۱ روزه لیست را خطادار میکند.
نقش نرمافزار: لیست بیمه بدون تایپ مجدد
ریشهی بیشتر خطاهای بیمهای، دوبارهکاری است: یک بار محاسبهی حقوق، یک بار ساخت دستی لیست. در ماژول بیمه تامین اجتماعی ابرک لیست بیمه مستقیماً از دادهی فیش حقوقی تولید میشود: کارکرد از حضور و غیاب میآید، دستمزد مشمول با کف و سقف روزشمار جلالی محاسبه میشود و سهم ۷٪ کارگر و ۲۳٪ کارفرما به تفکیک ثبت میگردد — بدون حتی یک بار تایپ مجدد. اگر میخواهید بدانید این یکپارچگی در مقایسه با نرمافزارهای حسابداری سنتی چه تفاوتی میکند، مقایسهی صادقانهی ابرک با هلو و سپیدار را بخوانید.
سؤالات متداول
مهلت ارسال لیست بیمه هر ماه تا کی است؟
لیست و حق بیمهی هر ماه باید حداکثر تا پایان ماه بعد ارسال و پرداخت شود. مثلاً برای تیر ۱۴۰۵، مهلت تا پایان مرداد ۱۴۰۵ است و تأخیر، جریمهی ۱۰٪ حق بیمهی همان ماه را در پی دارد.
حق بیمه سهم کارفرما در سال ۱۴۰۵ چند درصد است؟
سهم کارفرما ۲۰٪ دستمزد مشمول بهاضافهی ۳٪ بیمه بیکاری است؛ یعنی جمعاً ۲۳٪ هزینهی کارفرما. با احتساب ۷٪ سهم کارگر، کل حق بیمه ۳۰٪ میشود.
سقف حقوق مشمول بیمه در ۱۴۰۵ چقدر است؟
سقف دستمزد روزانهی مشمول بیمه ۷ برابر حداقل مزد روزانه، یعنی ۳۸٬۷۹۲٬۹۵۰ ریال است. در ماه ۳۰ روزه این سقف معادل ۱٬۱۶۳٬۷۸۸٬۵۰۰ ریال میشود و مازاد بر آن مشمول کسر حق بیمه نیست.
آیا کارمند پارهوقت یا دورکار هم باید بیمه شود؟
بله. هر رابطهی کاری در ازای مزد، مشمول بیمه است؛ برای پارهوقتها روزها یا ساعات واقعی کارکرد در لیست اعلام میشود. دورکاری هم هیچ تفاوتی در تکلیف بیمه ایجاد نمیکند.
اگر کارفرما کارمند را بیمه نکند چه میشود؟
در بازرسی یا با شکایت کارمند، سازمان حق بیمهی کل دورهی اشتغال را همراه جرائم از کارفرما مطالبه میکند. علاوه بر آن، سابقهی بیمهای کارمند از طریق آرای هیئتهای تشخیص قابل احیاست و هزینهی نهایی چند برابر پرداخت بهموقع خواهد بود.
آیا لیست بیمه باید با فیش حقوقی یکسان باشد؟
بله؛ روزهای کارکرد و دستمزد مشمول در لیست باید با فیش حقوقی و اسناد حسابداری همخوان باشد. مغایرت این دو، رایجترین یافتهی حسابرسی بیمهای است و بهترین پیشگیری، تولید خودکار لیست از همان دادهی حقوق است.
اگر هر ماه برای بستن لیست بیمه با اکسل و تایپ مجدد کلنجار میروید، سیستم یکپارچهی حقوق و بیمهی ابرک را رایگان بسازید و لیست ماه بعد را خودکار تولید کنید.