محاسبه بهای تمام‌شده تولید یعنی جمع مواد مصرفی و دستمزد واقعی هر سفارش تولید، و مقایسهٔ آن با مقدار استاندارد. ماژول l10n_ir_mrp_cost این مقایسه را روی سفارش تولید اودوو انجام می‌دهد و سه انحراف کلاسیک حسابداری صنعتی را نشان می‌دهد: انحراف مقدار مواد، انحراف نرخ مواد و انحراف دستمزد. موتور موازی برای بهای تمام‌شده ساخته نشده است؛ همه چیز از حرکتهای بومی mrp خوانده میشود.
چرا مقدار استاندارد باید از حرکتهای سفارش خوانده شود؟
در بسیاری از کارخانه‌ها فرمول ساخت بعد از تولید ویرایش میشود. اگر استاندارد هر سفارش از فرمول زندهٔ BOM محاسبه شود، با هر ویرایش گذشته هم جابه‌جا میشود و گزارش سال قبل دیگر با گزارش امروز نمی‌خواند. نسخهٔ ۱۹.۰.۱.۱.۰ همین اشکال را برطرف کرده است: مقدار استاندارد مواد از تقاضای حرکتهای همان سفارش، یعنی move_raw_ids.product_uom_qty، خوانده میشود. بنابراین استاندارد هر سفارش ثابت می‌ماند.
ورودی‌های محاسبه از کجا می‌آیند؟
جدول زیر منبع هر ورودی را نشان می‌دهد. همه از داده‌های بومی اودوو هستند و جدول جداگانه‌ای نساخته‌ایم.
| ورودی | منبع بومی |
|---|---|
| مقدار استاندارد مواد | تقاضای حرکتهای مواد همان سفارش |
| نرخ استاندارد مواد | قیمت استاندارد محصول |
| مصرف واقعی مواد | مقدار حرکت مواد پس از تبدیل واحد |
| بهای واقعی مواد | ارزش حرکت مواد در انبار |
| ساعت استاندارد و واقعی | مدت پیش‌بینی‌شده و مدت ثبت‌شدهٔ دستور کار |
| نرخ ساعتی | هزینهٔ ساعتی مرکز کار |
سه انحراف و فرمول هر کدام
هر انحراف یک علامت دارد. مثبت یعنی بیشتر از استاندارد خرج شده است و منفی یعنی کمتر. این قاعده در گزارش‌ها یکسان است و مدیر تولید می‌تواند بدون تفسیر دوباره آن را بخواند.
- انحراف مقدار مواد: مصرف واقعی منهای مصرف استاندارد، ضربدر نرخ استاندارد
- انحراف نرخ مواد: ارزش واقعی حرکت مصرف منهای مصرف واقعی ضربدر نرخ استاندارد. در روش میانگین موزون معمولاً صفر است و در FIFO یا روش لات غیرصفر میشود
- انحراف دستمزد: ساعت واقعی منهای ساعت استاندارد، ضربدر نرخ ساعتی مرکز کار
ماژول علاوه بر این سه، بهای تمام‌شدهٔ واقعی و بهای هر واحد را هم ذخیره میکند. همهٔ این فیلدها برای گزارش ذخیره شده‌اند تا بتوان با پیوت و نمودار روی آن‌ها جست‌وجو کرد.
نکتهٔ مهم: استاندارد متناسب با تولید واقعی است
اگر سفارش صد واحدی فقط شصت واحد تولید کرده باشد، مبنای مقایسه شصت واحد است، نه کل فرمول ساخت. بدون این تعدیل، هر سفارش ناتمام انحراف کاذب بزرگ نشان می‌داد. اگر سفارش با بک‌اوردر بسته شده باشد، اودوو خودش مقدار برنامه و تقاضای مواد را به مقدار تولیدشده می‌شکند و نسبت تولید یک میشود.
یک مثال فرضی را ببینیم. فرض کنید سفارش برای صد واحد برنامه‌ریزی شده و استاندارد مواد آن یک میلیون ریال است. اگر شصت واحد تولید شود، استاندارد مواد برای همان شصت واحد شصت‌هزار واحد از این مبلغ، یعنی ۶۰۰٬۰۰۰ ریال، خواهد بود. اگر مواد واقعی ۶۴۰٬۰۰۰ ریال خرج شده باشد، انحراف مواد ۴۰٬۰۰۰ ریال و مثبت است.
مواد برداشت‌نشده در استاندارد می‌ماند
اگر یک ماده در سفارش برداشته نشده باشد، ولی تقاضای آن در برنامه بوده، این ماده در استاندارد شمرده میشود و مصرف واقعی آن صفر است. در سفارش باز، خط لغوشده دیگر جزء برنامه نیست. این تفاوت باعث میشود سفارش‌های بسته و باز به یک شکل خوانده شوند.
دستمزد بر اساس ساعت دستور کار
برای دستمزد، هر دستور کار دو مدت دارد: مدت پیش‌بینی‌شده و مدت واقعی. هر دو در هزینهٔ ساعتی مرکز کار ضرب می‌شوند و تفاوت آن‌ها انحراف دستمزد است. اگر نرخ ساعتی مرکز کار صفر باشد، انحراف دستمزد هم صفر میشود و ماژول آن را خطا نمی‌گیرد.
برای مثال فرضی، فرض کنید هزینهٔ ساعتی یک مرکز کار سیصد هزار ریال است و دو ساعت پیش‌بینی شده، اما دو ساعت و نیم کار واقعی شده. انحراف دستمزد نیم ساعت ضربدر سیصد هزار ریال، یعنی ۱۵۰٬۰۰۰ ریال و مثبت است.
روش گام‌به‌گام برای دیدن گزارش
- سفارش تولید را طبق روال همیشگی اجرا و ببندید
- در فرم سفارش، تب «بهای تمام‌شده و انحرافات» را باز کنید
- اعداد استاندارد، واقعی و انحراف هر سه بخش را با دفتر انبار بسنجید
- برای دید کلی، از منوی گزارشهای تولید گزینهٔ تحلیل انحراف بهای تولید را باز کنید. این گزارش فقط سفارش‌های انجام‌شده را نشان می‌دهد و به تفکیک ماه و محصول پیوت و نمودار دارد
- در نمای فهرست، ستون‌های بهای هر واحد و انحراف مواد را با دکمهٔ ستون‌ها روشن کنید
ماژول فقط وقتی فعال میشود که تولید داشته باشید
ماژول به صورت خودکار نصب میشود، به شرط آنکه هم حسابداری ایران و هم اپ تولید نصب باشند. اگر تولید ندارید، هیچ فیلد یا منویی اضافه نمی‌شود. این رفتار باعث میشود شرکت‌های تجاری با ماژول کار نکنند و بار اضافی نداشته باشند.
مرز ماژول با سند و مالیات
ماژول انحراف را محاسبه و نمایش می‌دهد. سند حسابداری تازه‌ای نمی‌سازد و هیچ داده‌ای به سامانهٔ مالیاتی نمی‌فرستد. تصمیم دربارهٔ اثر انحراف در قیمت تمام‌شده یا سود و زیان با حسابدار شماست و در این مقاله توصیه‌ای مالی داده نمی‌شود.
چرا انحراف مواد دو جزء دارد؟
انحراف مواد از دو بخش تشکیل میشود. بخش اول انحراف مقدار است: کارگر بیشتر یا کمتر از استاندارد ماده مصرف کرده است. بخش دوم انحراف نرخ است: همان مقدار ماده با قیمتی متفاوت از استاندارد خریده یا ثبت شده. این دو بخش را نباید یکی گرفت، چون علت‌شان متفاوت است و اقدام اصلاحی‌شان هم متفاوت است.
انحراف مقدار معمولاً به تولید و هدررفت برمی‌گردد. انحراف نرخ معمولاً به خرید و روش ارزش‌گذاری انبار. وقتی هر دو در کنار هم دیده شوند، مدیر می‌فهمد مشکل در خط تولید است یا در واحد خرید.
مثال فرضی برای خواندن دو جزء انحراف
فرض کنید استاندارد یک قلم ماده صد کیلوگرم و قیمت استاندارد آن هزار ریال برای هر کیلو است. اگر صد و ده کیلو مصرف شده باشد، انحراف مقدار ده کیلو ضربدر هزار ریال، یعنی ۱۰٬۰۰۰ ریال خواهد بود. اما اگر ارزش واقعی حرکت مصرف ۱۲۰٬۰۰۰ ریال ثبت شده باشد، در حالی که صد و ده کیلو با نرخ استاندارد ۱۱۰٬۰۰۰ ریال میشود، انحراف نرخ ۱۰٬۰۰۰ ریال است. گزارش ماژول این دو عدد را جداگانه نشان می‌دهد.
خواندن گزارش تحلیل به تفکیک ماه و محصول
گزارش تحلیل انحراف بهای تولید فقط سفارش‌های انجام‌شده را می‌آورد. با پیوت می‌توانید محصول را در ردیف و ماه را در ستون بگذارید تا روند انحراف مواد و دستمزد دیده شود. نمودار همان داده را به شکل ستونی نشان می‌دهد و برای جلسهٔ ماهانه مناسب است. اگر محصولی در یک ماه انحراف ثابت مثبت داشته باشد، معمولاً استاندارد آن قدیمی شده است و بازنگری آن در دستور کار قرار میگیرد.
چند نکتهٔ مهم در تفسیر
- نرخ استاندارد هر ماده از قیمت استاندارد فعلی محصول خوانده میشود. پس بهتر است قیمت استاندارد را در دورهٔ بستن ماه ثابت نگه دارید تا عدد گذشته تغییر نکند
- سربار کارخانه در بهای تمام‌شدهٔ واقعی این ماژول نیست. بهای واقعی شامل مواد و دستمزد است، و هزینهٔ سربار جدا باید در حسابداری بهای تمام‌شده لحاظ شود
- سفارش‌هایی که مواد آن‌ها دیر برداشته شده‌اند، انحراف زمانی‌شان جابه‌جا میشود. بهتر است سفارش‌ها در پایان همان ماه بسته شوند
- انحراف مواد در روش میانگین موزون معمولاً صفر است، پس صفر بودن آن لزوماً به معنی بی‌نقص بودن انبار نیست
کاربرد در بودجه و قیمت‌گذاری
وقتی انحراف‌ها به تفکیک محصول در چند ماه جمع شوند، استاندارد واقعی تولید به دست می‌آید. این عدد برای بازنگری فرمول ساخت و برای برآورد قیمت پیشنهادی به کار می‌رود. تصمیم قیمت‌گذاری البته با مدیر مالی و بازار است؛ ماژول فقط عدد دقیق‌تری از استاندارد را در اختیار می‌گذارد.
سفارش‌های نیمه‌کاره و بک‌اوردر
سفارش‌های نیمه‌کاره بیشترین سؤال را در گزارش ایجاد می‌کنند. وقتی سفارشی هنوز باز است، مقدار تولیدشده از مقدار در حال تولید یا مقدار برنامه خوانده میشود، و هر چه مرحلهٔ تولید جلوتر باشد، مبنای مقایسه دقیق‌تر است. برای سفارشی که با بک‌اوردر بسته شده، باقی‌مانده به سفارش بعدی می‌رود و نسبت تولید همان مقدار واقعی را نشان می‌دهد. بنابراین عدد انحراف این سفارش‌ها در گزارش نهایی معنای روشن‌تری دارد.
توصیه میشود سفارش‌های نیمه‌کاره در گزارش ماهانه جدا دیده شوند. این کار مانع از آن میشود که انحراف موقت یک سفارش باز، برداشت کلی ماه را تغییر دهد.
منابع
- فهرست مواد (Bill of materials) در ویکی‌پدیای انگلیسی
- برنامه‌ریزی نیاز مواد (MRP) در ویکی‌پدیای انگلیسی
- مستندات اودوو نسخهٔ ۱۹
مطالب و صفحه‌های مرتبط
- بهای تمام‌شده چیست؟ راهنمای کامل محاسبه قیمت تمام‌شده کالا و خدمات
- نرم‌افزار کترینگ صنعتی: برنامه‌ریزی تولید غذا در مقیاس بزرگ
- ERP چیست؟ راهنمای جامع انتخاب و پیاده‌سازی برای شرکت ایرانی
می‌خواهید خودتان امتحان کنید؟ آزمایش ۱۴ روزهٔ رایگان ابرک را فعال کنید و طرح‌ها و قیمت‌ها را ببینید.
سؤالات متداول
آیا ماژول از فرمول ساخت فعلی استاندارد را میگیرد؟
خیر. استاندارد از حرکتهای همان سفارش خوانده میشود. این کار جلوی جابهجایی گزارشهای گذشته با ویرایش BOM را میگیرد.
انحراف مثبت یعنی چه؟
یعنی هزینهٔ واقعی بیشتر از استاندارد بوده است. برای دستمزد و مواد یک معنا دارد: بیشتر خرج شده یا ساعت بیشتری صرف شده است.
سفارش ناتمام با چه مبنایی سنجیده شود؟
استاندارد با نسبت مقدار تولیدشده به مقدار برنامه تعدیل میشود، پس سفارش ناتمام با مبنای درست مقایسه میشود.
اگر نرخ ساعتی مرکز کار خالی باشد، انحراف دستمزد چیست؟
انحراف دستمزد صفر محاسبه میشود. بهتر است نرخ ساعتی مراکز کار پیش از شروع تولید ثبت شوند.
این گزارش برای کدام کاربران است؟
منوی تحلیل انحراف برای مدیر تولید و کاربران حسابداری فقط خواندنی قابل دیدن است. دسترسی بر اساس گروه‌های بومی اودوو تنظیم میشود.
آیا این ماژول با ماژول واردات کار میکند؟
ماژول تولید مستقل است. برای بهای کالای خریداریشده از خارج، ماژول l10n_ir_import_cost جداگانه وجود دارد.
